افزایش تقاضای جهانی، فرسودگی شبکه‌ها و وقوع رویدادهای شدید جوی، عملیات ریلی را پیچیده‌تر از گذشته کرده است؛ این در حالی است که مسافران بیش از هر زمان دیگری خواهان سفرهایی روان، یکپارچه و متناسب با نیازهای فردی خود هستند. دیوینا پاستا، مدیرعامل بخش نرم‌افزار زیمنس موبیلیتی (Siemens Mobility Software)، توضیح می‌دهد که چگونه داده‌های متصل، پلتفرم‌های هم‌کنش‌پذیر و هوش مصنوعی (AI) می‌توانند به بهره‌برداران در مدیریت اختلالات، بهبود فرآیند تصمیم‌گیری و ارائه تجربه‌ای بهتر به مسافران یاری رسانند.
زیمنس موبیلیتی چهار سال پیش مسیر ابتکار «Xcelerator» را در صنعت ریلی آغاز کرد. امروز این شرکت در چه جایگاهی قرار دارد و بخش نرم‌افزار چه نقشی در این مسیر ایفا می‌کند؟
طی چهار سال گذشته پیشرفت‌های چشمگیری داشته‌ایم. با معرفی اخیر لکوموتیو Vectron X، اکنون برای نخستین بار رویکرد Siemens Xcelerator را به حوزه ناوگان ریلی آورده‌ایم؛ رویکردی که بر هم‌کنش‌پذیری از طریق رابط‌های برنامه‌نویسی کاربردی (API)، اکوسیستم باز، ارائه محصولات دیجیتال در قالب خدمت (As-a-Service) و معماری نرم‌افزاری منعطف و ماژولار استوار است. بدین ترتیب، لکوموتیو به جزئی از اکوسیستمی تبدیل می‌شود که پیش از این سامانه‌های Signaling X ،Mobility Software Suite X و Railigent X را در بر گرفته بود.
این اقدام گامی بسیار مهم به شمار می‌رود، زیرا ما در حال پیشبرد پیوند میان دنیای واقعی و جهان دیجیتال هستیم. این پیوند به‌ویژه در عصر هوش مصنوعی ارزش دوچندانی پیدا می‌کند؛ چرا که بخش‌های برنامه‌ریزی، عملیات، اطلاع‌رسانی به مسافران و نگهداری و تعمیرات ممکن است همگی از بسترهای داده‌ای متفاوتی استفاده کنند. با اتصال این بخش‌ها از طریق رابط‌های باز، بنیان داده‌ای ساختاریافته و هم‌کنش‌پذیری را ایجاد می‌کنیم که لازمه استفاده کارآمد از هوش مصنوعی در سرتاسر سیستم ریلی است.
درون این اکوسیستم، مجموعه نرم‌افزاری Mobility Software Suite X فرآیندهای زمان‌بندی قطارها، برنامه‌ریزی چندوجهی، اطلاع‌رسانی به مسافران، بلیت‌فروشی، مدیریت درآمد و مدیریت ناوگان را به یکدیگر متصل می‌سازد تا ظرفیت‌های جدیدی آزاد شود و تجربه سفر مسافران ارتقا یابد. جریان مداوم داده‌ها از طریق APIها، فرآیندهای پراکنده را به اقداماتی هماهنگ مبدل می‌سازد و بهره‌وری عملیاتی را در سراسر سیستم افزایش می‌دهد.
چه عواملی مدیریت سیستم‌های ریلی امروز را تا این حد پیچیده کرده است؟
راه‌آهن‌ها شبکه‌هایی به‌هم‌پیوسته از «سیستم‌های درون سیستم‌ها» هستند. اتخاذ یک تصمیم در بخشی از شبکه می‌تواند بلافاصله پیامدهایی را در نقاط دیگر به همراه داشته باشد. در زمان بروز یک اختلال، برطرف کردن یک تداخل ممکن است موجب پیدایش چندین تداخل جدید شود. در شرایط فشار زمانی، رصد و احاطه کامل بر این اثرات زنجیره‌ای بسیار دشوار خواهد بود.
همین موضوع در مدیریت ظرفیت و مصرف انرژی نیز صدق می‌کند. برای نمونه، افزودن یک خط‌سیر جدید (Train Path) ممکن است ظرفیت را افزایش دهد، اما در عین حال می‌تواند وقت‌شناسی، تاب‌آوری و میزان مصرف انرژی را تحت‌تأثیر قرار دهد. این شاخص‌ها باید به شکل هم‌زمان و در کنار یکدیگر سنجیده شوند، نه اینکه به صورت مجزا بهینه‌سازی گردند. نرم‌افزار و هوش مصنوعی این امکان را برای ما فراهم می‌کنند که اطلاعات مربوط به زیرساخت، ناوگان، عملیات، تقاضای مسافران و سامانه‌های تجاری را به هم پیوند دهیم. ارزش بنیادین این فناوری صرفاً در سرعت‌بخشیدن به فرآیندهای مجزا خلاصه نمی‌شود، بلکه به بهره‌برداران کمک می‌کند تبعات گسترده‌تر تصمیمات خود را درک کرده و سیستم ریلی را به شکل یکپارچه و جامع بهینه‌سازی نمایند.
انتظارات مسافران چگونه در حال دگرگونی است؟
قابلیت اطمینان، وقت‌شناسی و ایمنی خدمات حمل‌ونقل همچنان ارکان بنیادین این صنعت به شمار می‌روند و نرم‌افزارها حامی بهره‌برداران در تحقق این اهداف هستند. افزون بر این، انتظارات پیرامون تجربه دیجیتال به‌ویژه تحت‌تأثیر فراگیری هوش مصنوعی به‌شدت رو به فزونی است. هنگامی که افراد می‌توانند یک برنامه تمرینی اختصاصی، خلاصه آخرین دستاوردهای رایانش کوانتومی یا برنامه جامع سفر تابستانی بعدی خود را در کسری از ثانیه دریافت کنند، به چنین سطحی از راحتی، سرعت و خدمات شخصی‌سازی‌شده عادت می‌کنند. مسافران می‌خواهند برنامه‌ریزی و رزرو سفرها آسان باشد، اطلاعات بلافاصله و با فرمتی قابل فهم ارائه شود و در صورت بروز هرگونه تغییر در برنامه، دسترسی به پشتیبانی بدون دغدغه میسر گردد.
این امر برای مشتریان ما حائز اهمیت اساسی است؛ زیرا بهره‌برداران دیگر تنها بر سر قیمت، فراوانی حرکت یا مدت‌زمان سفر رقابت نمی‌کنند، بلکه بر سر کل تجربه مسافر—از جمله مراحل دیجیتال سفر—به رقابت می‌پردازند. اعتماد دقیقاً در لحظاتی شکل می‌گیرد که چالش‌ها با موفقیت مهار و هدایت می‌شوند.
نقش ما به‌عنوان پیشگام فناوری، پیش‌بینی دگرگونی انتظارات مسافران و ساخت راهکارهای آماده برای آینده بر پایه الزامات تخصصی این صنعت است. برای نمونه، دستیاران سفر مبتنی بر هوش مصنوعی ما، همان سادگی و راحتی ملموس در ابزارهای هوش مصنوعی عمومی را به سفرهای روزمره می‌آورند، در حالی که دقیقاً متناسب با ویژگی‌های حمل‌ونقل عمومی طراحی شده‌اند. این ابزارها با بهره‌مندی از دقت، قابلیت اتکا و چارچوب‌های سخت‌گیرانه متناسب با این حوزه، دسترسی آسان و فراگیر به برنامه‌ریزی سفر، به‌روزرسانی مسیرها، تغییر سکوها و اطلاعات مربوط به تأخیرها را ممکن می‌سازند و با پاسخ‌گویی خودکار به پرسش‌های پرتکرار، بار کاری مراکز پاسخ‌گویی مسافران را کاهش می‌دهند.
نرم‌افزار و هوش مصنوعی چگونه می‌توانند در مهار بحران‌ها و اختلالات به یاری بهره‌برداران بیایند؟
مدیریت اختلالات همواره فرآیندی پراسترس و پیچیده است. وقوع یک رخداد، به‌ویژه زمانی که زیرساخت‌ها در نزدیکی ظرفیت نهایی خود کار می‌کنند، می‌تواند به‌سرعت پیامدهای زنجیره‌ای شدیدی پدید آورد.
هوش مصنوعی از مسیرهای گوناگونی به یاری بهره‌برداران می‌آید؛ از جمله شناسایی الگوهای نامتعارف سفری که نشان‌دهنده شکل‌گیری یک اختلال قریب‌الوقوع هستند. همچنین هوش مصنوعی می‌تواند فرآیند ثبت سیستمی تأخیرها و توزیع هماهنگ اطلاعات در تمام کانال‌های ارتباطی را به صورت خودکار انجام دهد و از انتقال سریع و یکپارچه اطلاعات اطمینان یابد؛ امری که می‌تواند بار اقدامات دستی را تا ۹۰ درصد کاهش دهد.
در بخش زیرساخت، بهینه‌سازی هوشمند، مدیریت اختلال را از رویکرد حل تعارضات جزیره‌ای به هماهنگی و هدایت سراسری در کل شبکه ارتقا می‌دهد. سیستم به جای پرداختن به حل تک‌تک مشکلات به صورت مجزا، پیامدها را در کل شبکه می‌سنجد و در انتخاب بهترین راهکار کلی یاری می‌رساند. بسته به نیاز عملیاتی، این سامانه می‌تواند کنترلرها و دیسپچرها را در سطوح مختلف همراهی کند: از تشخیص تعارضات و ارائه راهکارهای پیشنهادی در حالت مشاوره‌ای گرفته تا عملکرد در قامت یک کارگزار اعزام و هدایت قطار (Dispatching Agent) کاملاً مستقل در شرایط مورد نیاز.
در محیط پویا و چندوجهی راه‌آهن، پیش‌بینی و برنامه‌ریزی پیشاپیش برای تمامی اختلالات ممکن نیست. با این حال، آنچه در توان ماست، توانمندسازی مشتریانمان برای گذر سریع‌تر و مطمئن‌تر از شرایط عدم‌قطعیت مطلق به سوی تصمیم‌گیری‌های آگاهانه و مبتنی بر داده است. این نقطه‌ای است که در آن نرم‌افزار و هوش مصنوعی ارزش واقعی خود را نمایان می‌سازند: تبدیل پیچیدگی‌ها به بینش‌های عملیاتی و ارتقای مداوم تجربه تیم‌های بهره‌برداری و مسافران ریلی.
(منبع: Global Railway Review، 24 September 2026)
