دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی با تشریح جزئیات جلسات اخیر بخش خصوصی و راهآهن درباره واگذاری مجموعه لکوموتیوهای GE، از ضرورت اصلاح قیمتگذاری، تغییر مدل بازپرداخت ارزی، ایجاد سازوکار تأمین مالی و پوشش ریسکهای فنی و بهرهبرداری این واگذاری خبر داد.
دکتر سیدعلیرضا سیدوکیلی، دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی، در گفتوگو با خبرنگار تیننیوز، درباره طرح واگذاری مجموعه لکوموتیوهای GE راهآهن اظهار کرد: راهآهن جمهوری اسلامی ایران طی ماههای اخیر در هیئتمدیره خود به این تصمیم رسیده است که مجموعه لکوموتیوهای GE که حدود ۵۰ تا ۶۰ سال در اختیار راهآهن بوده، بهصورت یک بسته واگذار شود.
وی افزود: این بسته شامل لکوموتیوهایی است که در حال حاضر فعال و آمادهبهکار هستند، لکوموتیوهایی که نیاز به تعمیرات دارند تا بتوانند مجدداً وارد خط شوند و همچنین لکوموتیوهایی که بخش عمده آنها در حد پوسته باقی مانده است. این مجموعه قرار است بهصورت یک پکیج واگذار شود و اگر این اتفاق بیفتد، میتوان آن را بزرگترین طرح خصوصیسازی راهآهن طی ۱۵ تا ۲۰ سال اخیر دانست.
سیدوکیلی ادامه داد: برای بررسی این موضوع، حدود دو تا سه هفته قبل یک جلسه عمومی با حضور سازمان برنامه و بودجه، وزارت راه و شهرسازی، اتاق بازرگانی و انجمنهای خصوصی ریلی برگزار شد و طرحی که برای واگذاری این مجموعه تهیه شده بود، ارائه شد. در آن جلسه، مدیرعامل راهآهن و قائممقام این شرکت نیز حضور داشتند.
وی گفت: اگر طرح اولیه به همان شکل ارائه شده قرار بود اجرا شود، عملاً این خصوصیسازی با شکست مواجه میشد. زمانی که راهآهن بازخوردهای بخش خصوصی را در آن جلسه دریافت کرد، تصمیم گرفته شد پیش از ورود به مرحله اجرای طرح، ابتدا بازخورد انجمنهای صنفی و شرکتهایی که مایل به سرمایهگذاری هستند دریافت شود و سپس فراخوان مزایده برای واگذاری منتشر شود.
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی با اشاره به جلسه اخیر بررسی این موضوع گفت: روز شنبه ۲۴ مردادماه، جلسه دیگری با عنوان بررسی بازخوردهای دریافتشده از سوی راهآهن از شرکتها و انجمنهای صنفی برگزار شد. در این جلسه، دو نفر از معاونان راهآهن، شامل معاون ناوگان و معاون سرمایهگذاری، به همراه مدیران کل مرتبط با این موضوع حضور داشتند. از سوی انجمنهای صنفی نیز نمایندگان تامالاختیار انجمنها و چند شرکت که اعلام نظر کرده و علاقهمندی خود را برای سرمایهگذاری اعلام کرده بودند، شرکت کردند.
ورود بخش خصوصی به فرآیند تصمیمگیری اقدام مثبتی است
سیدوکیلی تأکید کرد: اصل تشکیل این جلسه و جلسه قبلی، اقدام بسیار درستی بود. یک سازمان دولتی به جای اینکه رأساً درباره چگونگی واگذاری این دارایی که در واقع از مصادیق تصدیگری است تصمیم بگیرد، بخش خصوصی را که مخاطب اصلی این واگذاری در آینده است، ابتدا دعوت کرد، موضوع را مطرح کرد و آن را به تبادل نظر گذاشت.
وی افزود: طبیعتاً این روش به موفقیت خصوصیسازی بسیار کمک خواهد کرد. در این جلسه و جلسه قبل، انواع فرصتها و مزایا، در کنار انواع چالشها و معایب این واگذاری، مورد بحث قرار گرفت. از یک طرف، سوالات جدی بخش خصوصی از سوی راهآهن پاسخ داده شد و از طرف دیگر، سوالات راهآهن از بخش خصوصی نیز پاسخ گرفت تا مشخص شود بخش خصوصی با چه روشی و با چه الگویی آمادگی دارد وارد این مزایده شود.
این فعال بخش خصوصی در صنعت ریلی ادامه داد: همه میدانیم که شرایط اقتصادی کشور، شرایط خاصی است و بسیاری از کسبوکارها در وضعیت محدودشونده قرار دارند. در شرایطی که امکان توسعه برای بسیاری از کسبوکارها وجود ندارد، مجموعههای اقتصادی بیشتر به فکر ادامه بقا در بازار خود هستند و صنعت حملونقل ریلی نیز از این واقعیت دور نیست.
وی گفت: در این جلسه، مسائل اصلی انجمنها، از جمله انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی، انجمن صنفی صنایع شرکتهای صنعتی ریلی، انجمن صنفی شرکتهای مسافری و همچنین انجمن مهندسی حملونقل که یک انجمن علمی در حوزه حملونقل ریلی است، مطرح شد.
سیدوکیلی اضافه کرد: مسائل جدی و چالشهایی که طرح اولیه واگذاری راهآهن داشت، مورد بحث قرار گرفت و ابهامات و شبهاتی که درباره این واگذاری وجود داشت، بهصورت صریح از سوی بخش خصوصی مطرح شد. مسئولان راهآهن نیز توضیحاتی ارائه کردند.
وی خاطرنشان کرد: بخشی از این توضیحات قانعکننده، شفافکننده و روشنگر بود، اما بخشی از سوالات همچنان بدون پاسخ باقی ماند. معاونان محترمی که در جلسه حضور داشتند، طبیعتاً در سطح اختیارات خود میتوانستند به مسائل مربوط به شرکتهای خصوصی پاسخ دهند، اما موضوعاتی که فراتر از اختیارات آنها و مربوط به هیئتمدیره راهآهن بود، به تأیید هیئتمدیره موکول شد.
انجمنهای صنفی پیشنهاد مشترک خود را به راهآهن ارائه میکنند
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی گفت: توافق خوبی که در انتهای جلسه حاصل شد، این بود که انجمنها بهصورت مشترک نشستی داشته باشند و پیشنهاد یکپارچه خود را تنظیم و به راهآهن ارسال کنند تا راهآهن بتواند این پیشنهاد را به عنوان آنچه همه شرکتها بر سر آن اتفاق نظر دارند، مبنای عمل قرار دهد و با قوت بیشتری آن را در هیئتمدیره به تصویب برساند.
وی ادامه داد: طبیعتاً با این روش، ریسکهای مربوط به تصمیمگیریهای هیئتمدیره یا مدیرعامل محترم راهآهن نیز به حداقل خواهد رسید، زیرا روش انجام کار، در واقع درخواست خود بخش خصوصی بوده است.
توسعه لکوموتیوداری خصوصی پیشنیاز قطار کامل است
سیدوکیلی با تأکید بر اهمیت این واگذاری اظهار کرد: این موضوع اساساً بسیار مهم است. واقعیت این است که توسعه لکوموتیوداری در بخش خصوصی یکی از پیشنیازهای مهم راهاندازی «قطار کامل» است که از اهداف برنامه هفتم توسعه محسوب میشود.
وی افزود: برنامه هفتم الزام کرده است که در پایان برنامه، ۷۰ درصد قطارهایی که در شبکه تشکیل میشوند، بهصورت قطار کامل تشکیل شوند. این موضوع هم قطارهای باری و هم قطارهای مسافری را شامل میشود.
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی ادامه داد: بنابراین شرکتهایی که در حوزه مسافری نیز فعال هستند، میتوانند با این روش قطارهای خود را تشکیل دهند و طبیعتاً زمانبندیهای خودشان را داشته باشند و چه بسا بتوانند بهرهوری ناوگان مسافری خود را نیز بهبود دهند. در حوزه باری نیز موضوع بسیار شفاف و روشن است.
قیمتگذاری؛ یکی از مهمترین چالشهای بخش خصوصی
سیدوکیلی در پاسخ به این پرسش که عمده مانع و چالش بخش خصوصی در مدل پیشنهادی راهآهن چیست و چه عاملی ریسک سرمایهگذاری را افزایش میدهد، گفت: یکی از موارد مهم، قیمتگذاری است.
وی توضیح داد: آنچه در جلسه اول به عنوان قیمتگذاری ارائه شده بود، یا به نوعی سمبلی از قیمتگذاری ارائه شده برای قیمت پایه مزایده بود، قیمتی تقریباً دو برابر قیمت بازار بود.
این فعال صنعت ریلی افزود: لکوموتیوهای GE لکوموتیوهایی هستند که بالای ۳۰ سال سن و کارکرد دارند. در حال حاضر لکوموتیوهایی که امکان واردات آنها وجود دارد ــ که عمدتاً با برند GM وارد میشوند ــ سن کارکردشان تازهتر از لکوموتیوهای GE است، اما قیمت آنها حدود نصف یا حتی کمتر از نصف قیمت موردنظر در طرح اولیه است و امکان خرید لکوموتیو کارکرده با قیمتی زیر یک میلیون دلار وجود دارد.
وی تأکید کرد: بنابراین باید قیمتگذاری راهآهن بهطور جدی اصلاح شود و مطابق با قیمت و شرایط واقعی بازار انجام بپذیرد.
درآمد ریالی، قیمتگذاری و اقساط ارزی
سیدوکیلی موضوع دوم را مدل ارزی قیمتگذاری و اقساط دانست و گفت: راهآهن در مدلی که ارائه کرده بود، قیمت را بهصورت ارزی تعیین کرده و اقساط را نیز ارزی در نظر گرفته بود؛ در حالی که لکوموتیو ناوگانی نیست که درآمد ارزی داشته باشد و اساساً درآمد آن ریالی است.
وی افزود: تعرفههای این بخش نیز توسط شورای ترابری و تنظیم بازار و خود راهآهن تعیین میشود. بنابراین هیچ بخش خصوصی حاضر نمیشود در جایی سرمایهگذاری کند که اساساً اختیار تعیین تعرفههای خود را ندارد و علاوه بر آن، کالایی که درآمد ریالی دارد را با قیمت ارزی خریداری کند و اقساط ارزی آن را بازپرداخت کند.
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی تصریح کرد: این قطعاً طرحی شکستخورده خواهد بود. اگر قرار است قیمتگذاری بهصورت ارزی انجام شود، باید در زمان واگذاری، معادل ریالی آن تبدیل شود و محاسبات مالی واگذاری نیز بر مبنای قیمت پایه ریالی انجام بپذیرد. این یکی از چالشهای مهم بخش خصوصی است.
دغدغه راهآهن از واگذاری چیست؟
سیدوکیلی در پاسخ به این پرسش که از سمت راهآهن چه دغدغهای بیشتر مطرح است و قرار است بخش خصوصی با این واگذاری چه مشکلی را برطرف کند، گفت: راهآهن اعلام کرده است که از این واگذاری صرفاً هدف افزایش بهرهوری و توسعه قطار کامل را دنبال میکند و هدف درآمدزایی صرف از این موضوع ندارد.
وی ادامه داد: با این حال، یک سوال برای مجموعه شرکتها وجود داشت و آن اینکه اگر هدف راهآهن کاهش تصدیگری است، چرا سال گذشته قراردادی برای خرید ۴۰ دستگاه لکوموتیو با آن منعقد شده بود؟
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی گفت: سال گذشته خود شرکت راهآهن به عنوان خریدار، یک قرارداد خرید ۴۰ دستگاه لکوموتیو امضا کرد و در سال جاری نیز از محل استجازه، موضوع واردات لکوموتیو و واگن مسافری را دنبال کردند.
وی افزود: ما اعتقاد داریم که کمبود لکوموتیو و واگن در شبکه وجود دارد، اما اینکه یک سازمان دولتی منابع دولتی را مستقیماً درگیر خرید کند، مدل شکستخوردهای است و صددرصد با موضوع خصوصیسازی و با اصل ۴۴ قانون اساسی مغایرت دارد.
منابع دولتی باید اهرم مالی بخش خصوصی شوند
سیدوکیلی تصریح کرد: اگر سازمان دولتی به دلیل حمایت از تولید داخل لکوموتیو یا به دلیل سیاستهای کلی خود مبنی بر توسعه حملونقل مسافری بخواهد ناوگان مسافری یا لکوموتیو را توسعه دهد، باید به جای خرید مستقیم، منابعی را که در اختیار دارد در مدلهای مالی به عنوان تضمین یا اهرم مالی استفاده کند تا توان بخش خصوصی افزایش یابد و خریدهای این بخش توجیه اقتصادی پیدا کند.
وی ادامه داد: دولت میتواند در قالب تسهیلات کمبهره یا بلندمدت، توان مالی بخش خصوصی را افزایش دهد تا بخش خصوصی بتواند خرید را انجام دهد. همچنین میتواند نرخها را شناور یا آزاد کند و برای زمانی که بخش خصوصی خودش وارد خرید و سرمایهگذاری میشود، آزادسازی تعرفهگذاری را انجام دهد.
سیدوکیلی گفت: راهآهن در پاسخ به این سوال اعلام کرد که هدفش از خرید، حمایت از تولید داخل بوده است. انجمنها نیز در مقابل درخواست کردند که اگر هدف حمایت از تولید داخل است، منابع راهآهن مستقیماً درگیر این کار نشود، بلکه این منابع به عنوان اهرم مالی مورد استفاده قرار گیرد.
وی توضیح داد: اگر قرار باشد مثلاً ۵۰ میلیون دلار بودجه در اختیار باشد، میتوان این ۵۰ میلیون دلار را به شکلی اهرم کرد که توان مالی ۱۰۰ یا ۱۵۰ میلیون دلاری ایجاد کند؛ آن هم در قالب تسهیلات کمبهره. در این حالت دولت پول را هزینه نکرده، بلکه تسهیلات داده و آن را پس میگیرد، اما حجم مالی بیشتری ایجاد شده و طبیعتاً تعداد بیشتری لکوموتیو نیز خریداری خواهد شد.
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی افزود: از سوی دیگر، بخش خصوصی نیز طبیعتاً هوشمندانهتر و مطابق با اقتصاد بازار خرید را انجام میدهد و به بهرهبرداری میرساند.
انتظار بخش خصوصی؛ خروج کامل راهآهن از تصدیگری
سیدوکیلی در ادامه در پاسخ به این جمعبندی که آیا انتظار بخش خصوصی این است که راهآهن از یک طرف خودش را از تصدیگری نیروی کشش خارج کند و از طرف دیگر به جای خرید مستقیم لکوموتیوهای جدید، منابع خود را به شکل مشوق و اهرم مالی در اختیار بخش خصوصی قرار دهد، گفت: بله، انتظار ما دقیقاً همین است.
وی تأکید کرد: باید این واگذاری بهصورت کامل انجام شود. البته ممکن است راهآهن واقعاً تعدادی لکوموتیو را به عنوان ناوگان استراتژیک برای شرایط بحرانی یا روز مبادا در اختیار داشته باشد که اشکالی ندارد. داشتن تعدادی ناوگان استراتژیک در یک سازمان دولتی، مانع توسعه بخش خصوصی نمیشود.
سیدوکیلی افزود: اما در حال حاضر حدود ۶۰ درصد لکوموتیوهای GE در اختیار شرکت راهآهن است و مابقی نیز راهآهن آنها را بهرهبرداری میکند؛ یعنی حدود ۴۰ درصد را راهآهن از شرکتها اجاره میکند و خودش بهرهبرداری میکند. این مدل، مدل شکستخوردهای است.
وی ادامه داد: در بهرهبرداری، اقتصاد بخش غیردولتی باید حتماً اقتصاد بهتر و با بهرهوری بالاتری نسبت به مجموعه دولتی باشد. تجربه نیز نشان داده است که اگر منابعی که به شرکت راهآهن تزریق شده، در بخش غیردولتی تزریق میشد، مسلماً تعداد لکوموتیوهای بیشتری نسبت به وضعیت فعلی در اختیار داشتیم.
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی تصریح کرد: فارغ از توانمندی افراد، فرآیندهای دستوپاگیری که مجموعه دولتی با آنها دستوپنجه نرم میکند، مانع میشود تا بتواند بهصورت چابک و کمهزینه، ناوگان را آمادهبهکار نگه دارد.
تأمین مالی خرید بسته لکوموتیو؛ مطالبه دیگر بخش خصوصی
سیدوکیلی در ادامه با اشاره به نامه انجمن به راهآهن گفت: ما نامهای به راهآهن ارسال کرده و نظرات خودمان را اعلام کردهایم. سایر نظراتی که بخشهای دیگر مطرح کردهاند نیز در این نامه وجود دارد و قرار است این موارد مورد توجه قرار گیرد.
وی افزود: یکی از خواستههای شرکتها از راهآهن این است که برای تأمین مالی خرید این بسته، سازوکار مشخصی برای شرکتها در نظر گرفته شود. ارزش این بسته بین ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون دلار برآورد میشود و طبیعتاً رقم قابل توجهی برای خرید است؛ بنابراین لازم است یک مکانیزم تأمین مالی برای شرکتها طراحی شود.
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی تأکید کرد: به ویژه انتظار بخش خصوصی این است که فروش بهصورت فروش قطعی انجام شود، نه اجاره به شرط تملیک، تا سند ناوگان از همان بدو واگذاری به نام خریدار منتقل شود.
وی توضیح داد: انتقال سند به خریدار این امکان را فراهم میکند که شرکت مالک بتواند از سند این ناوگان به عنوان ضمانت در سیستم بانکی استفاده کرده و با دریافت تسهیلات، توان مالی خود را برای انجام این سرمایهگذاری افزایش دهد.
ضرورت پوشش ریسکهای فنی و بهرهبرداری
سیدوکیلی در پایان گفت: این واگذاری، به ویژه در مورد لکوموتیوهای GE، مجموعهای از ریسکها را نیز برای بخش خصوصی به همراه دارد. بخشی از این ریسکها مربوط به مسائل فنی و لوازم یدکی است.
وی افزود: در حال حاضر راهآهن امکانات و سالنهای تعمیراتی مرتبط با این لکوموتیوها را در شبکه دارد و یکی از این سالنهای تعمیراتی نیز تنها یک مجموعه مشخص است. بنابراین در کنار مسائل فنی، موضوع دسترسی به لوازم یدکی و امکانات تعمیراتی و همچنین انواع ریسکهای بهرهبرداری در آینده باید مورد توجه قرار گیرد.
دبیر انجمن صنفی شرکتهای حملونقل ریلی خاطرنشان کرد: انتظار بخش خصوصی این است که راهآهن برای این ریسکها پوشش و تضمینهای لازم را ایجاد کند و تدابیری بیندیشد که ریسکهای ناشی از مسائل فنی، تعمیراتی، تأمین قطعات و بهرهبرداری برای سرمایهگذاران بخش خصوصی کاهش پیدا کند.
وی تأکید کرد: مجموع این موارد، از قیمتگذاری واقعی و متناسب با بازار گرفته تا ریالی شدن مبنای مالی واگذاری، ایجاد سازوکار تأمین مالی، انتقال قطعی سند ناوگان به خریدار و پوشش ریسکهای فنی و بهرهبرداری، از مطالبات مهم شرکتهای بخش خصوصی برای موفقیت واگذاری مجموعه لکوموتیوهای GE راهآهن است.
